1. Ana Sayfa
  2. Bilim101
  3. Kleptomani Nedir, Ne Değildir? Psikoloji101

Kleptomani Nedir, Ne Değildir? Psikoloji101

Kleptomani

Kleptomainin Tanımı ve Tarihçesi

Kleptomani, sürekli şekilde ortaya çıkan, maddi değeri olmayan veya kişisel kullanım için gerekli olmayan nesneleri çalma davranışıdır. Bireylerin çaldıkları nesnelere ya ihtiyacı yoktur ya da satın alım güçleri vardır bu nedenle ortaya çıkan davranış dürtüsel olduğu söylenir. Genellikle bu eşyaları kullanmadan atarlar veya başkasına verdikleri görülür. Bir diğer önemli özellik ise kişilerin çalma davranışından önce gerginlik sonrasında ise zevk, tatmin ve rahatlama duyguları yaşamalarıdır. Kleptoman hastalarda öç alma, intikam gibi duygular, sanrıya bağlı algısal bozukluklar kişileri çalma davranışına yöneltmezken manik atak gibi duygudurum bozuklukları ile antisosyal kişilik bozuklukluğunda görülen vicdani rahatsızlık yaşama durumu da görülmez.

Etiyolojisi ve Epidemiyolojisi

Bozukluğun gerçeği değerlendirme yetisine sahip olan bireylerde görülmesi ve kendilerindeki bozukluğun sonuçlarına olan farkındalıkları bozukluğu gizlemeye yönlendirir. Öte yandan klinik başvuruların azlığı kesin veri elde etmemizi zorlaştırır. American Psychological Association (APA) 2013 yılı verilerine göre toplumda %0.3-0.6 oranında görülürken kadınlarda 3 kat fazla görülür. Araştırmalarda çalma bozukluğunun nedenlerine ilişkin kesin sonuç bulunamasa da şu çıkarımlar yapabiliriz;
– Davranışı etkileyecek bilişsel işlev bozukluklar veri işleme ve değerlendirme sürecini etkileyerek dürtüsel davranışa neden olabilir.
– Bazı özel demans türleri, parkinson hastalığının tedavisinde verilen ilaçların kullanımı ve karbonmonoksit zehirlenmesi bozukluğu ortaya çıkarır.

Klinik Özellikleri

Kleptomanin başlangıç yılları olarak ergenlik, 3/1 oranında ergenlik öncesidir. Cinsiyet farklılıkları yaş, sıklık ve seyir açısından farklılık göstermektedir. Çalma davranışının en büyük tetkleyicisi depresyon ve diğer anksiyete durumlarıdır. Bireylerin %85’inde yaşam boyu komorbid psikiyatrik tanı bulunmaktadır. %2.4’ü tutuklanmakta ve büyük çoğunluğunun özellikle iş hayatları olumsuz etkilenmektedir.Eylem sonrasında eylemle ilgili haz ve rahatlama görülse de hemen sonrasında pişmanlık suçluluk gibi duyguların ortaya çıkması depresif bir duygulanıma oluşturur. Nesneler genellikle bilindik, nadiren özelleşmiş mağazalardan çalınır, çalışılan yerden veya tanıdıklardan çalınmazken belli ritüeller görülebilir. Tipik bir kleptomani olgusunun ortaya konulması kolaydır.

Tanı ve Ayırıcı Tanılar

Kleptomani DSM-IV-TR versiyonunda Başka Yerde Sınıflandırılamamış Dürtü Kontrol Bozuklukları başlığı altında yer almıştır. Yeni yayınlanan versiyon olan DSM V’te ise birçok yeniliğe gidilmiştir. Tanı ölçütleri değiştirilmese de sınıflandırıldığı grup değiştirilerek Yıkıcı Davranım Bozukluklar grubundan Dürtü Kontrol ve Davranım Bozuklukları grubuna alınmıştır.

DSM-V te yer alan tanı ölçütleri şöyledir;

A. Kişisel kullanım için ya da parasal değeri açısından gerekmeyen nesneleri çalma dürtülerine karşı, yineler biçimde, karşı koyamama.

B. Çalmaya yeltenmeden az önce giderek artan bir gerginlik duyma.

C. Çalarken haz alma, sevinç duyma ya da rahatlama.

D. Öfkesini göstermek ya da intikam almak için çalma eylemi yapılmamıştır ve bu eylem, bir sanrı ya da varsayıma karı bir tepki değildir.

E. Çalma, davranım bozukluğu, mani atağı ya da antisosyal kişilik bozukluğu ile açıklanamaz.

Dünya Sağlık Örgütünün yayınladığı ICD ile tanı sistemi benzerlik göstermektedir fakat DSM-V’te bulunan Kleptomani için Yapılandırılmış Klinik Görüşme tanı koymada kolaylık sağlamaktadır.

Ayırıcı tanılar ise şunlardır;

-Sınır kişilik bozuklukları da ön plana çıkar. Bu bireylerde benzer olarak davranışın yürütülmesi dürtüseldir fakat kendine zarar verme, intihar, aşırı harcama, uygunsuz cinsel davranışlar madde kullanımına ilişkili sorunlar, dikkatsiz araba kullanma gibi davranışların yanında zaman zaman çalma davranışı da gösterebilmektedirler.

-Manik atak dönemleri, psikotik ataklar ve önemli nörobilişsel bozukluklar değerlendirilmelidir. Bu bozukluklar çoğu zamanda kleptomani ile karakterizedir.

-Organik kökenli beyin hasarları zaman zaman kleptomanide ayırıcı tanı olabilmektedirler. Kullanılan ilaçların etkisiyle kasada ücret ödemeyi unutma ayırıcı tanıda yer alır. Ayrıca bazı frontal korteks hasarı olan hastalarda ciddi davranışsal sorunlara yol açabilecek nadir de olsa kleptomanik davranışlarda bulunabilirler.    

-Obsesif bozukluklarda ortaya çıkan kleptomaninin bu bakış açısında yapılması da önemlidir.

Tedaviler

Günümüzde kleptomani için özgül bir tedavi yöntemi bulunmamış dolayısıyla özel bir ilaç tedavisi ve psikoterapi yöntemi de yoktur. Diğer yandan yapılan çalışmalar farklı yöntemler ile kleptomaninin başarılı tedaviler bildirilmiştir. Literatürdeki verilerin değerlendirilmesi sonucu kabaca tedavileri; alışveriş engelleme, davranışçı yöntemler, psikoterapiler,ilaç tedavileri ve kombinasyon tedavileri şeklinde ortaya çıkmaktadır.

a. Psikoterapiler: Davranışçı yöntemlerden önce kullanılan psikodinamik yöntemlerde başarılı sonuçlar elde edilse dahi çok uzun süren terapiler yerini bilişsel davranışçı yöntemlere bırakmasına neden oldu. Temelde doğru olmayan ve işlevi bozulmayan düşüncelerin bilişsel yapılandırılması, strese karşı problem çözme yaklaşımları ile alternatif yollar oluşturma, yüksek riskli durumların belirlenmesi ile kaçınma davranışı oluşturacak yöntemlerin önlenmesi şeklinde sağlanabilmektedir. 

b. Farmakoterapiler (İlaç Tedavileri): Tedavilerde başlıca yöntemdir. İlk dönemlerde kullanılan trisiklik ilaçları yerini Prozac ve türevi antidepresanlara bırakmıştır. Alkol ve madde bozukluğu olan veya aile öyküsü olanlarda ise Naltrekson tedavisi denenebilir. Kleptomaniye ek olarak oraya çıkan yüksek dürtüselliğe bağlı DEHB bulguları gösterenlerde ise uyarıcıların etkili olabileceği görülmektedir.

Kaynakça

Goldman MJ (1998) Kleptomania. The compulsion to steal-what can be done?
Grant JE (2004) Dissociative symptoms in kleptomaina
Grant JE, Poenza MN (2006) Neuropsychological fımctionin in kleptomania.
Grant JE, Poenza MN (2006) Compulsive aspects of impulse-control disrorders
Grant JE, Poenza MN (2008) Gender related diffrences in individuals seeking treatment for kleptomaina
Isler CK, Monul ES, Amaral JuDS (2010) Bipolar disorder and comorbid obsessive-compulsive disorder is associated with higher rates of anxiety and impulse control disorders
Kısa C, Yıldırım SG, Göka E (2005) Impulivity and mental disorders
Korian R (2001) Kleptomania in frontal lobe lesion.
Lejoyeux M, Feuche N, Lo, S (1998) Impulse-control disorders in alcoholics are related to sensation seeking and not to impulivity
McIntyree J, Moral MA, Serradell N (2006) Psychopharmacology of impulse-control disorders
Muller A, Rein K, Kollei I (2001) Psychiatric aspects of impulsivity.
Sarsalo E, BergmanB, Toth J (1996) personality traits and psychiatric and somatic morbidity among kleptomaniacs.
Tamam I, (2007) Başka Türlü SInıflandırılamamış Dürtü Kontrol Bozuklukları, Ankara, MedicoGraphics Matbaası.
Villa C, Martinez-Horta S, Pascual-Senado B (2011) Behavioral aonistis and risk: Impulse control disorders in Parkinsons’s disease.
Widermann G (1998) Kleptomaia: characterisics of 12 cases
Pinterest.com
Apa.org

Daha fazla Bilim101 içeriği için tıklayınız… https://bilimfeneri.com/category/bilim101/

Kleptomani vakaları ile ilgili daha fazla bilgi için tıklayınız…. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4292012/

#Bilim101 #Psikoloji #Kleptomani